Giriş

Sağlık sektöründe son yıllarda doktorların kendi şirketleri üzerinden hizmet sunması yaygınlaşmıştır. Bu model doğru kurgulandığında hukuka uygun ve sürdürülebilir bir yapı oluştururken, yanlış kurulduğunda hem vergi idaresi hem de Sosyal Güvenlik Kurumu açısından ciddi riskler doğurmaktadır. Özellikle yapılan işlemlerin bağımsız ticari faaliyet mi yoksa ücret ilişkisi mi olduğu konusu incelemelerde temel tartışma alanını oluşturmaktadır.

Vergi idaresi, şekli değil fiili durumu esas almakta ve birçok yapıyı örtülü ücret ilişkisi olarak değerlendirebilmektedir. Bu nedenle yalnızca sözleşme düzenlemek veya fatura kesmek yeterli görülmemekte, faaliyetin bütün unsurlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

Mevcut Yapının Değerlendirilmesi

Uygulamada sıkça karşılaşılan durumda doktor bir şirket kurmakta, bu şirket yalnızca bir hastaneye hizmet vermekte ve doktor fiilen o hastanede çalışmaya devam etmektedir. Bu yapı dışarıdan bakıldığında ticari faaliyet gibi görünse de vergi idaresi bu ilişkiyi bağımsız hizmet olarak kabul etmemekte ve örtülü ücret olarak değerlendirmektedir.

Bu değerlendirme sonucunda elde edilen gelirlerin ücret geliri olarak kabul edilmesi, geriye dönük vergi ve prim yükümlülüklerinin doğması ve Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından işçi statüsünde sigortalılık iddiasının ileri sürülmesi söz konusu olabilmektedir. Dolayısıyla sorun yapılan işten değil, yapının yanlış kurgulanmasından kaynaklanmaktadır.

Bağımsız Ticari Faaliyet Amacı

Kurulması gereken sistemin temel amacı, yapılan faaliyetin açık şekilde bağımsız ticari faaliyet olarak kabul edilmesini sağlamaktır. Bunun için yalnızca hukuki metinler değil, fiili çalışma şekli de bu durumu desteklemelidir. Maliye açısından belirleyici olan unsur, faaliyetin gerçekte nasıl yürütüldüğüdür.

Doğru Modelin Oluşturulması

Doğru yapı kurulurken şirketin tek bir kuruma bağımlı olmaması, birden fazla sağlık kuruluşuna hizmet vermesi ve kendi organizasyonuna sahip olması gerekmektedir. Şirketin personel çalıştırması, giderlerinin bulunması ve faaliyetlerini sürdürebilecek bir organizasyon kurması bağımsızlığın önemli göstergeleridir.

Bunun yanında hastane ile olan ilişki hizmet sözleşmesine dayanmalı ve bu sözleşmede işçi işveren ilişkisi bulunmadığı açık şekilde belirtilmelidir. Ödeme yapısı sabit olmamalı, verilen hizmete göre değişkenlik göstermelidir. Sabit ödeme yapılması durumunda yapı ücret ilişkisine dönüşmektedir.

Fiziki Bağımsızlığın Önemi

Uygulamada en çok göz ardı edilen ancak en kritik unsurlardan biri fiziki bağımsızlıktır. Şirketin hastane içinde konumlandırılması veya faaliyetlerin tamamen hastane bünyesinde yürütülmesi, bağımsızlık iddiasını ciddi şekilde zayıflatmaktadır.

Şirketin ayrı bir işyeri adresine sahip olması, hastaneden bağımsız bir ofis düzenine sahip bulunması ve faaliyetlerini kendi organizasyonu üzerinden yürütmesi gerekmektedir. Aksi halde vergi idaresi şirketi hastanenin bir uzantısı olarak değerlendirmekte ve ticari faaliyet iddiasını kabul etmemektedir.

Fiziki bağımsızlığın bulunmaması durumunda yalnızca vergi açısından değil, SGK açısından da işçi statüsü iddiası güçlenmektedir. Bu nedenle fiziki bağımsızlık, mali ve hukuki bağımsızlığın tamamlayıcı unsuru olarak görülmelidir.

Yapılması Gereken Düzenlemeler

Mevcut yapıların sağlıklı hale getirilebilmesi için öncelikle sözleşmelerin yeniden düzenlenmesi gerekmektedir. Sözleşmelerde hizmetin bağımsız şekilde sunulduğu, işçi işveren ilişkisi bulunmadığı ve hizmetin sonuç odaklı olduğu açık şekilde ifade edilmelidir.

Ödeme modeli sabit olmaktan çıkarılmalı, hizmetin niteliğine göre değişken hale getirilmelidir. Bunun yanında şirketin gerçek bir işletme haline getirilmesi, personel çalıştırılması ve gider yapısının oluşturulması önemlidir.

Şirketin yalnızca tek bir hastaneye hizmet vermesi yerine farklı kişi ve kuruluşlara da hizmet sunması sağlanmalıdır. Bu durum bağımsızlık iddiasını güçlendiren en önemli unsurlardan biridir.

Fatura içeriklerinin de bu yapıya uygun şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. Hizmetin doğrudan muayene veya çalışma olarak değil, danışmanlık, organizasyon veya uzmanlık hizmeti olarak ifade edilmesi daha doğru olacaktır.

SGK Boyutu

Yeni düzenlemeler çerçevesinde vergi idaresi ve Sosyal Güvenlik Kurumu birlikte değerlendirme yapmaktadır. Bu nedenle yapı yalnızca vergisel açıdan değil, sosyal güvenlik açısından da doğru kurulmalıdır.

Doktorun fiilen hastanede çalışıyor gibi görünmesi durumunda SGK tarafından işçi statüsünde değerlendirme yapılabilir. Bu da ek prim yükümlülükleri ve idari yaptırımlara yol açabilir.

Stratejik Değerlendirme

Vergi idaresinin değerlendirmesinde en önemli kriterlerden biri, şirketin gerçek bir işletme olup olmadığıdır. Bu noktada temel soru, şirketin yalnızca bir kişi üzerinden mi yürüdüğü yoksa bağımsız bir organizasyon olarak faaliyet gösterip göstermediğidir.

Eğer şirket yalnızca bir kişiye bağlı olarak faaliyet gösteriyorsa risk yüksek kabul edilmekte, buna karşılık şirket kendi organizasyonu ile faaliyet gösterebiliyorsa yapı daha güvenli değerlendirilmektedir.

Sonuç

Sağlık sektöründe şirketleşme modeli doğru kurulduğunda yasal ve sürdürülebilir bir yapı sunmaktadır. Ancak mevcut uygulamaların önemli bir kısmı bağımsızlık unsurlarını taşımadığı için inceleme karşısında zayıf kalmaktadır.

Bu nedenle çözüm yalnızca belge düzenlemek değil, yapıyı bütün unsurlarıyla doğru şekilde kurmaktır. Bağımsızlık, çoklu müşteri, değişken ödeme sistemi ve fiziki ayrışma birlikte sağlandığında hem vergi hem de SGK açısından riskler önemli ölçüde azalacaktır.

Sonuç olarak, bu modelde belirleyici olan unsurlar hukuki metinler değil, fiili durum ve organizasyon yapısıdır. Bu gerçek göz önünde bulundurularak yapılan düzenlemeler, mükellefleri olası incelemelere karşı güçlü hale getirecektir.