Sosyal Güvenlik Kurumu, yani SGK, bazı işlerde işverenlerin gerçekten yeterli sayıda işçi çalıştırıp çalıştırmadığını kontrol eder. Bu kontrol özellikle inşaat işleri ve ihale yoluyla yaptırılan işler için önemlidir. Çünkü bu alanlarda işçilik maliyeti yüksek olduğu için, bazen işçilerin tamamı SGK’ya bildirilmeyebilir. İşte SGK’nın yaptığı bu kontrole asgari işçilik araştırması denir.

16 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelik değişikliğiyle, bu araştırmanın nasıl yapılacağına dair bazı önemli kurallar değiştirildi. Aşağıdaki makale, yüklediğiniz metindeki bilgiler esas alınarak sadeleştirilmiştir.

Asgari işçilik araştırması ne demektir?

Önce en temel kavramdan başlayalım.

SGK, bir inşaat ya da ihale işi için şöyle düşünür:

“Bu işin büyüklüğü ve maliyeti belli. Böyle bir işin yapılabilmesi için en az şu kadar işçilik bildirilmiş olması gerekir.”

Yani SGK, yapılan işin değerine göre işverenin SGK’ya bildirmesi gereken asgari işçilik tutarını hesaplar.

Örneğin bir bina yapıldıysa, SGK binanın metrekaresine, yapı sınıfına ve maliyetine bakar. Sonra da bu iş için ne kadar işçilik bildirilmesi gerektiğini hesaplar. Eğer işverenin SGK’ya bildirdiği işçilik bu tutarın altında kalırsa, aradaki fark için prim borcu çıkarılabilir.

İnşaat maliyetinin hesaplanmasında önemli değişiklik yapıldı

Yönetmelik değişikliğinin en dikkat çeken bölümlerinden biri, özel nitelikteki inşaatlarda maliyet hesabının nasıl yapılacağıyla ilgilidir.

Eskiden, bir inşaat başladığı yıldan sonra bitmişse, SGK hesabında genellikle inşaatın bittiği yıldan önceki yılın yapı yaklaşık birim maliyeti dikkate alınıyordu.

Yeni düzenlemeye göre ise artık inşaatın başladığı yıl ile bittiği yıldan önceki yıllara ait birim maliyetler toplanacak ve bunların aritmetik ortalaması alınacak.

Bunu daha sade anlatmak gerekirse:

Bir inşaata 2024 yılında başlanmış ve 2026 yılında bitirilmişse, hesaplamada 2024 ve 2025 yıllarındaki maliyet değerleri dikkate alınacak. Bu iki yılın ortalaması bulunacak ve SGK hesabı bu ortalama üzerinden yapılacak.

Basit bir örnekle anlatalım

Diyelim ki 1.200 metrekarelik bir bina yapıldı. Bu bina yine 4-A yapı sınıfında olsun. İnşaata 2023 yılında başlanmış ve inşaat 2026 yılında bitirilmiş olsun.

Bu örnekte SGK’ya bildirilmesi gereken asgari işçilik oranını yüzde 6,75 olarak kabul edelim.

Yönetmelik değişikliği öncesinde, başladığı yıldan sonra biten inşaatlarda genellikle inşaatın bittiği yıldan önceki yılın yapı yaklaşık birim maliyeti esas alınıyordu. Yeni düzenlemeyle ise inşaata başlanılan yıl ile bitirildiği yıldan önceki yıllara ait birim maliyetlerin aritmetik ortalaması alınmaktadır.

Bu durumda inşaat 2026 yılında bittiği için, eski uygulamada 2025 yılı metrekare maliyeti dikkate alınacaktır.

Örneğimizde 2025 yılı metrekare maliyetinin 24.000 TL olduğunu varsayalım.

Eski uygulamaya göre toplam inşaat maliyeti şöyle hesaplanır:

1.200 metrekare x 24.000 TL = 28.800.000 TL

SGK’ya bildirilmesi gereken işçilik oranı yüzde 6,75 olduğuna göre:

28.800.000 TL x yüzde 6,75 = 1.944.000 TL

Yani eski uygulamaya göre işverenin SGK’ya en az 1.944.000 TL tutarında işçilik bildirmesi gerekirdi.

Yeni uygulamada ise yalnızca 2025 yılı maliyetine bakılmaz. İnşaatın başladığı yıl olan 2023, devam ettiği yıl olan 2024 ve bitiş yılından önceki yıl olan 2025 dikkate alınır.

Örneğimizde yıllara göre metrekare maliyetleri şöyle olsun:

2023 yılı maliyeti: 10.500 TL
2024 yılı maliyeti: 16.200 TL
2025 yılı maliyeti: 24.000 TL

Bu üç yılın maliyetleri önce toplanır:

10.500 + 16.200 + 24.000 = 50.700 TL

Sonra bu toplam üçe bölünür:

50.700 / 3 = 16.900 TL

Böylece yeni uygulamada metrekare maliyeti 16.900 TL olarak kabul edilir.

Bu durumda toplam inşaat maliyeti şöyle hesaplanır:

1.200 metrekare x 16.900 TL = 20.280.000 TL

SGK’ya bildirilmesi gereken işçilik ise:

20.280.000 TL x yüzde 6,75 = 1.368.900 TL

Yani yeni uygulamaya göre işverenin SGK’ya en az 1.368.900 TL tutarında işçilik bildirmesi yeterli olacaktır.

Bu örnekte eski uygulamaya göre bildirilmesi gereken işçilik tutarı 1.944.000 TL iken, yeni uygulamaya göre bu tutar 1.368.900 TL olmaktadır.

Aradaki fark:

1.944.000 TL – 1.368.900 TL = 575.100 TL

Görüldüğü gibi, yeni hesaplama yöntemi bu örnekte işveren açısından daha düşük bir asgari işçilik tutarı ortaya çıkarmaktadır. Bunun nedeni, hesaplamanın sadece son yılın yüksek maliyeti üzerinden değil, inşaatın başladığı yıldan bitiş yılından önceki yıla kadar olan maliyetlerin ortalaması üzerinden yapılmasıdır.

Yeni hesaplama yöntemi tartışmalı olabilir

Yeni sistem işveren açısından bazı durumlarda avantaj sağlayabilir. Çünkü maliyet hesabı sadece son yıla göre değil, önceki yılların ortalamasına göre yapılmaktadır.

Ancak burada eleştirilebilecek bir nokta vardır. İnşaatın bittiği yılın maliyetinin ortalamaya dahil edilmemesi bazı durumlarda gerçekçi olmayabilir. Çünkü inşaat sektörü maliyetleri hızlı değişebilir. Ayrıca sektörde kayıt dışı istihdam riski bulunduğu için, maliyetin daha güncel değerlere göre hesaplanması gerektiği de düşünülebilir.

Bitişik veya yakın parsellerdeki inşaatlar tek dosyadan yürütülebilecek

Yeni düzenlemeyle, aynı işveren tarafından yapılan bazı inşaatların SGK işlemleri tek dosya üzerinden yürütülebilecek.

Ancak bunun için üç şart aranacak:

Birincisi, inşaatların bulunduğu parseller bitişik ya da birbirine yakın olacak.

İkincisi, çalışan sigortalıların bu inşaatlar arasında karışması söz konusu olacak.

Üçüncüsü, işveren ilk işin başlangıç tarihinden itibaren altı ay içinde SGK’ya başvuracak.

Bu şartlar varsa, birden fazla ruhsatı olan özel nitelikteki inşaatlar için SGK işlemleri tek dosya üzerinden takip edilebilecek.

Bu düzenleme özellikle aynı bölgede birden fazla bina yapan işverenler için önemlidir. Çünkü her bina için ayrı ayrı dosya yürütmek yerine, şartlar sağlanıyorsa işlemler daha düzenli ve pratik şekilde tek dosyada toplanabilecektir.

Eksik işçilik borcuna itiraz için süreye dikkat edilmeli

SGK, yaptığı asgari işçilik araştırması sonucunda işverenin eksik işçilik bildirdiğini tespit ederse, buna bağlı prim borcu çıkarabilir.

Bu borç işverene tebliğ edilir. Tebliğden sonra işverenin dikkat etmesi gereken çok önemli bir süre vardır: bir ay.

İşveren bu bir aylık süre içinde borcu ödemezse, taahhütname vermezse ya da itiraz etmezse borç kesinleşir.

Bu nedenle işveren, SGK’nın hesapladığı asgari işçilik oranının yüksek olduğunu düşünüyorsa veya elinde faturalı işçilik gibi dikkate alınması gereken belgeler varsa, mutlaka bir aylık süre içinde itiraz etmelidir.

Bu süre kaçırılırsa, sonradan hak aramak çok daha zor hale gelebilir.

Son hakediş ödenmeden de araştırma yapılabilecek

İhale konusu işlerde SGK araştırması yapılırken genellikle işverene ödenmesi gereken toplam hakediş tutarı dikkate alınır.

Hakediş, en basit ifadeyle, yapılan iş karşılığında işverene ödenen veya ödenecek para demektir.

Normalde ihale konusu işlerde SGK, KDV hariç toplam istihkak tutarını esas alır. Bu tutara malzeme fiyat farkı ve akreditif bedeli de dahil edilir.

Yeni düzenleme şunu getiriyor:

Eğer işin geçici kabulü noksansız yapılmışsa, fakat idare toplam hakediş tutarını SGK’ya bildirmemişse ve işveren de talep ederse, SGK mevcut ödenmiş hakediş tutarı üzerinden araştırma yapabilecek.

Ancak burada önemli bir ayrıntı var.

Bu durumda hemen ilişiksizlik belgesi düzenlenmeyecek.

İlişiksizlik belgesi nedir?

İlişiksizlik belgesi, SGK açısından işverenin o işle ilgili prim borcu bulunmadığını veya gerekli işlemlerin tamamlandığını gösteren belgedir.

Özellikle inşaat ve ihale işlerinde bu belge çok önemlidir. Çünkü bazı işlemlerin tamamlanabilmesi için SGK’dan bu belgenin alınması gerekir.

Yeni düzenlemeye göre, toplam hakediş tutarı henüz bildirilmeden sadece mevcut hakediş üzerinden araştırma yapılırsa, ilişiksizlik belgesi verilmez. Daha sonra ihale makamı toplam hakediş tutarını bildirdiğinde, daha önce araştırma yapılan tutar toplamdan düşülür. Kalan tutar üzerinden yeni araştırma yapılır. Sonuca göre ilişiksizlik belgesi düzenlenir.

İhale işlerinde işin bitiş tarihi nasıl belirlenecek?

İhale konusu işlerde işin bitiş tarihi çok önemlidir. Çünkü SGK, işin bitiş tarihinden sonra bildirilen işçilikleri hesaplamaya dahil etmez.

Yeni düzenleme bu konuda da açıklık getiriyor.

Eğer iş için geçici kabul tutanağı düzenlenmişse ve bu tutanakta işte eksik veya kusur olmadığı belirtilmişse, tutanakta yazan iş bitim tarihi esas alınacak.

Eğer geçici kabul tutanağında eksik veya kusur tespit edilmişse, bu eksik ve kusurların tamamlandığı tarih işin bitiş tarihi kabul edilecek.

Eğer iş geçici veya kesin kabule tabi değilse, bu defa ihale makamının bildirdiği bitiş tarihi esas alınacak.

Bu düzenleme, hangi tarihe kadar bildirilen işçiliklerin hesaba katılacağı konusunda daha net bir çerçeve oluşturmaktadır.

Yarım kalan veya feshedilen ihale işlerinde ne olacak?

Bazı ihale işleri tamamlanmadan yarım kalabilir veya ihale feshedilebilir.

Bu durumda SGK, işverene ödenen hakediş tutarı üzerinden araştırma yapacak.

Yani iş tamamlanmamış olsa bile, işverene bir ödeme yapılmışsa SGK bu ödeme üzerinden asgari işçilik hesabı yapabilecektir.

Ancak işverene hiçbir hakediş ödemesi yapılmamışsa, asgari işçilik araştırması yapılmayacaktır.

Birden fazla yapı ruhsatı varsa hangi ruhsat esas alınacak?

Özel nitelikteki bazı inşaatlarda birden fazla yapı ruhsatı bulunabilir.

Örneğin inşaat başlarken alınan ruhsatta yapı sınıfı farklı olabilir, daha sonra alınan ruhsatta yapı sınıfı veya grubu değişmiş olabilir.

Yeni düzenlemeye göre, böyle durumlarda işin bitirildiği tarihte geçerli olan yapı ruhsatı esas alınacak.

Yani SGK, inşaatın başladığı tarihteki ruhsata değil, bittiği tarihte geçerli olan ruhsata bakacak. Asgari işçilik hesabı da bu ruhsatta yazan yapı sınıfı ve grubuna göre yapılacak.

SGK bazı durumlarda kendiliğinden araştırma yapabilecek

Yeni düzenlemede dikkat çeken bir başka konu da SGK’nın re’sen, yani kendiliğinden araştırma yapabilmesidir.

Eğer özel nitelikteki bir inşaat işyerinde kapanma, terk veya tasfiye olmadığı halde en az iki yıl boyunca sigortalı çalıştırılmamışsa, SGK bu işyeri için kendiliğinden asgari işçilik araştırması yapabilecek.

Bu durumda araştırma, sigortalı çalıştırılmasına son verilen tarih esas alınarak yapılacak.

Bu düzenleme, uzun süre hareketsiz kalan inşaat dosyalarının SGK tarafından incelenebilmesine imkân tanımaktadır.

İşverenler açısından bu değişiklikler ne anlama geliyor?

Bu değişiklikler özellikle inşaat yapanlar, ihale işi alanlar ve SGK dosyası bulunan işverenler açısından önemlidir.

Yeni düzenleme bazı durumlarda işverenin lehine sonuç doğurabilir. Özellikle inşaat maliyetinin aritmetik ortalamaya göre hesaplanması, bazı örneklerde bildirilmesi gereken işçilik tutarını azaltabilir.

Ancak bunun yanında işverenlerin daha dikkatli olması gereken konular da vardır.

Özellikle SGK tarafından çıkarılan eksik işçilik borçlarına karşı bir aylık itiraz süresi kaçırılmamalıdır. Bitişik veya yakın parsellerdeki inşaatların tek dosyadan yürütülmesi isteniyorsa, altı aylık başvuru süresine dikkat edilmelidir. İhale işlerinde geçici kabul tutanakları, hakediş bilgileri ve iş bitim tarihleri doğru şekilde takip edilmelidir.

Sonuç

16 Mayıs 2026 tarihli yönetmelik değişikliği, SGK’nın asgari işçilik araştırmalarında önemli yenilikler getirmiştir.

En önemli değişikliklerden biri, özel nitelikteki inşaatlarda maliyet hesabının artık bazı durumlarda yıllık maliyetlerin aritmetik ortalamasına göre yapılacak olmasıdır. Bunun yanında, birden fazla inşaatın tek dosyadan yürütülmesi, eksik işçilik borcuna itiraz süresi, hakediş ödenmeden araştırma yapılması, iş bitiş tarihinin belirlenmesi ve SGK’nın re’sen araştırma yapması gibi konularda da yeni kurallar getirilmiştir.

Kısacası bu düzenlemeler, hem SGK’nın denetim yöntemlerini hem de işverenlerin dikkat etmesi gereken yükümlülükleri etkilemektedir. İnşaat veya ihale işi yapan işverenlerin bu yeni kuralları iyi takip etmesi, ileride prim borcu, belge sorunu veya süre kaçırma gibi problemler yaşamamak açısından oldukça önemlidir.

kaynak: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/05/20260516-6.htm